Separacja to proces, który często mylony jest z rozwodem, jednak różni się istotnie zarówno pod względem konsekwencji prawnych, jak i emocjonalnych. Zrozumienie zagadnienia pozwoli dostrzec, dlaczego pary decydują się na taki krok oraz jakie są jego kluczowe aspekty. Ważne jest, aby znać różnice między separacją a rozwodem oraz być świadomym formalności prawnych, których należy dopełnić, aby ustanowić separację. Problematykę separacji wyjaśnia radca prawny Sylwia Stala-Rymarczuk z Kancelarii Radcy Prawnego Sylwia Stala-Rymarczuk, która oferuje pomoc prawną w sprawach z zakresu prawa rodzinnego.
Separacja - czym jest?
Separacja to instytucja prawna uregulowana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, która formalnie pozwala małżonkom na osobne życie, jednak bez rozwiązania małżeństwa. Choć małżeństwo nie zostaje rozwiązane, separacja niesie za sobą skutki zbliżone do rozwodu, między innymi znosząc obowiązek wspólnego życia. Oznacza to, że małżonkowie mogą mieszkać oddzielnie, jednak nie uzyskują prawa do powrotu do poprzedniego nazwiska ani do zawarcia nowego związku małżeńskiego.
Sąd może orzec separację, jeśli dojdzie do całkowitego rozkładu pożycia małżeńskiego, czyli ustania więzi emocjonalnych, gospodarczych i fizycznych między małżonkami. W odróżnieniu od rozwodu, separacja nie wymaga trwałego charakteru rozkładu pożycia, co sprawia, że może ona stanowić dla małżonków czas na przemyślenia. Często separacja pozwala na chwilę refleksji, a niekiedy umożliwia odbudowanie relacji. Zdarza się jednak, że po okresie separacji małżonkowie decydują się na rozwód, kończąc związek formalnie.
Warto pamiętać, że separacja nie stanowi obowiązkowego etapu poprzedzającego rozwód, ale stanowi alternatywne rozwiązanie dla tych, którzy potrzebują czasu, aby ocenić przyszłość swojego małżeństwa. To od małżonków zależy, czy zdecydują się na ten krok jako próbę ratowania związku, czy wybiorą od razu rozwiązanie ostateczne.
Konsekwencje prawne separacji
Separacja niesie za sobą wiele skutków prawnych, które mogą istotnie wpływać na życie małżonków i ich dzieci. Zrozumienie tych konsekwencji może być kluczowe dla podjęcia decyzji o separacji, ponieważ separacja może wprowadzać istotne zmiany w zakresie finansów, praw i obowiązków rodzinnych.
Głównymi skutkami prawnymi separacji są:
rozdzielność majątkowa — jeśli małżonkowie nie zawarli tzw. intercyzy, wraz z orzeczeniem separacji powstaje między nimi rozdzielność majątkowa, co oznacza, że każdy z nich zarabia i dysponuje swoimi dochodami na własny rachunek.
wyłączenie z dziedziczenia — małżonkowie nie dziedziczą po sobie z mocy prawa, chyba że sporządzili testament określający taką wolę.
świadczenia alimentacyjne — sąd może przyznać alimenty na rzecz małżonka, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, lub na rzecz dzieci, które pozostają pod opieką jednego z rodziców.
domniemanie pochodzenia dziecka — przestaje obowiązywać domniemanie, że mąż matki jest ojcem dziecka urodzonego w trakcie trwania separacji. Domniemanie to zanika po 300 dniach od rozpoczęcia separacji, co może wymagać szczególnych ustaleń w kwestii uznania dziecka.
obowiązek wzajemnej pomocy — choć separacja formalnie rozdziela życie małżonków, istnieje obowiązek udzielania sobie pomocy w ramach tzw. względów słuszności. Dotyczy to sytuacji, w których jeden z małżonków znalazłby się w sytuacji wymagającej wsparcia ze strony drugiego. Obowiązek wzajemnej pomocy dotyczy nie tylko pomocy w sferze materialnej, ale również w sferze psychicznej.
Separacja skutkuje również ograniczeniami w zawieraniu nowych związków małżeńskich, ponieważ formalnie małżeństwo nadal trwa. Z tego też względu nie jest możliwy powrót do nazwiska sprzed zawarcia małżeństwa. Ponadto, jeśli małżonkowie nie są w stanie porozumieć się co do opieki nad dziećmi i kontaktów z nimi, decyzje te pozostają w gestii sądu, który kieruje się przede wszystkim dobrem dzieci.
Przebieg postępowania orzekającego separację
Każdy z małżonków ma prawo do zażądania separacji. Sprawa o separację będzie toczyła się przed właściwym miejscowo sądem okręgowym i może zostać rozpoznana w postepowaniu procesowym albo nieprocesowym. Jeśli małżonkowie zgodnie złożą wniosek o separację i nie posiadają małoletnich dzieci, sprawa będzie się toczyła w tzw. trybie nieprocesowym. Zamiast pozwanego i powoda, będziemy mieli w postępowaniu do czynienia z uczestnikiem i wnioskodawcą. Gdy sąd, uzna, że istnieją przesłanki do orzeczenia separacji, wyda odpowiednie postanowienie. Tryb ten jest prostszy i szybszy, najczęściej kończy się na jednym posiedzeniu sądu, a jego koszty są niższe niż w przypadku postępowania procesowego.
Z kolei, gdy pozew o separację złoży tylko jeden z małżonków i gdy małżonkowie posiadają małoletnie dzieci, sprawa będzie toczyła się w trybie procesowym i sąd zakończy postępowanie wydaniem wyroku orzekającego separację, a także regulującego opiekę nad dziećmi czy zasądzającego alimenty (w zależności od wniosków stron). W pierwszej kolejności sąd wyznaczy jednak rozprawę, podczas której małżonkowie przedstawiają swoje argumenty związane z orzeczeniem separacji. Sąd oceni przedstawione przez strony dowody w postaci dokumentów czy zeznań świadków.
Sąd może odmówić orzeczenia separacji w kilku sytuacjach. Przede wszystkim nie wyda takiego orzeczenia, jeśli separacja mogłaby negatywnie wpłynąć na dobro wspólnych małoletnich dzieci. Pod uwagę brane są wtedy takie aspekty, jak wiek dzieci, ich stan emocjonalny, zdrowie, reakcje, wrażliwość oraz relacje z obojgiem rodziców. Ponadto, separacja nie zostanie orzeczona, jeśli jej przyznanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza gdy stanowiłaby rażącą krzywdę dla jednego z małżonków.
Koszty separacji
Jak wynika z powyższego, by uzyskać orzeczenie o separacji należy w pierwszej kolejności złożyć pismo inicjujące sprawę w sądzie. Jeżeli małżonkowie są zgodni co do orzeczenia separacji, opłata sądowa za złożenie wspólnego wniosku wynosi 100 zł. W przypadku braku porozumienia między stronami, a więc gdy separacja jest sporna, opłata sądowa od pozwu wynosi 600 zł, czyli tyle samo, ile opłata od pozwu rozwodowego. W przypadku korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego lub adwokata), należy wziąć pod uwagę także wydatki związane z jego wynagrodzeniem.
Wady i zalety separacji
Separacja jako alternatywa dla rozwodu, staje się często rozważanym rozwiązaniem dla par znajdujących się w kryzysie. Przede wszystkim separacja jest procesem odwracalnym, co oznacza, że małżonkowie mają możliwość naprawienia swojego związku, a sama instytucja reguluje wiele aspektów tymczasowego rozstania, takich jak podział majątku czy opieka nad dziećmi. Wiele par korzysta z tego okresu, aby podjąć terapię i wrócić do wspólnego życia. To rozwiązanie jest również mniej czasochłonne i kosztowne w porównaniu do rozwodu, co może być istotnym czynnikiem dla par zmagających się z problemami finansowymi.
Jednakże separacja nie jest wolna od wad. Niesie ze sobą emocjonalne obciążenia, które często towarzyszą rozwodom, wymaga podejmowania trudnych decyzji, zwłaszcza gdy z strony są rodzicami wspólnych małoletnich dzieci. Choć separacja ma charakter tymczasowy, może stać się etapem przejściowym, prowadzącym do całkowitego rozpadu małżeństwa. Ponadto, osoby w separacji nie mogą zawierać nowych związków formalnych, co może być istotnym aspektem dla tych, którzy pragną rozpocząć nowy etap w swoim życiu. W rezultacie, mimo że separacja może oferować wiele pozytywnych aspektów, wiąże się także z istotnymi wyzwaniami, dlatego warto rozważyć jej zasadność i potencjalne skutki w dłuższej perspektywie.
Jeżeli wahasz się pomiędzy separacją i rozwodem lub podjąłeś już decyzję i szukasz pomocy prawnej w tym zakresie, możesz skorzystać z pomocy Kancelarii Radcy Prawnego Sylwia Stala-Rymarczuk. Kancelaria Radcy Prawnego Sylwia Stala-Rymarczuk oferuje kompleksowe i profesjonalne wsparcie w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, pomagając w odpowiednim przygotowaniu do wszystkich formalności związanych z rozstaniem z małżonkiem.